Działacz społeczny · Akcja Restart · Zagłębie Miedziowe
Nazywam się Patryk Spaliński. Zajmuję się mieszkalnictwem — tym, o czym decyduje się w gminach, a co rozstrzyga o tym, czy Polaków będzie za trzydzieści lat więcej, czy mniej. Państwo, które nie daje własnym obywatelom dachu nad głową, nie jest ani silne, ani suwerenne.
Lubin → Wrocław · ruch miejski · lewica patriotyczna
Pięćdziesiąt mieszkań oddanych w Polsce
Na każde pięćdziesiąt mieszkań oddawanych w Polsce jedno powstaje poza czystą logiką rynkową. W Wiedniu, Kopenhadze i Amsterdamie ta proporcja jest odwrócona.
GUS · Budownictwo mieszkaniowe I–XII 2025
Kim jestem
Lubin. Większość spraw, którymi się zajmuję,
zaczyna się od takiej rozmowy.
Jestem działaczem społecznym i założycielem Akcji Restart — pierwszego ruchu miejskiego w historii Lubina, działającego dziś w całym Zagłębiu Miedziowym. Kryzys mieszkaniowy poznałem nie z konferencji, tylko z miast średniej wielkości: tam nie ma twarzy medialnej, a jest równie dotkliwy.
Nie mam za sobą partii, sztabu ani budżetu na kampanię. To, co robię, sprowadza się do czytania uchwał, wniosków o informację publiczną i danych GUS-u — a potem tłumaczenia tego na język, w którym da się o tym rozmawiać przy stole. Coś albo jest policzone, albo nie ma o czym dyskutować. Stąd wziął się raport, który znajdziesz niżej.
Uważam, że mieszkanie jest prawem, a nie towarem. I jestem przekonany, że ten sam wniosek musi postawić każdy, kto punktem wyjścia czyni siłę państwa i przetrwanie narodu.
Nie należę do nikogo i nie prowadzę tej sprawy pod jedną barwę. Mieszkalnictwo jest jedną z niewielu spraw, w których ponadpartyjna ustawa jest w Polsce realnie możliwa — i jedną z niewielu, w których jej brak kosztuje nas mierzalnie: w urodzeniach, w PKB i w liczbie obywateli, którzy zostaną w kraju.
Sprawy
Ruch miejski nie ma budżetu ani etatów. Ma czas mieszkańców i uwagę, którą da się zwrócić na konkretną decyzję, zanim stanie się nieodwracalna. Zwykle to wystarcza.
Zatrzymane Lubin · 2020
W roku pięćdziesięciolecia placówki ogłoszono cięcia, które pod hasłem oszczędności i restrykcji epidemicznych odbierały bezpłatne zajęcia ponad sześciuset dzieciom. Miejsce publicznej oferty miały zająć zajęcia płatne — na które nie każdy rodzic w Lubinie ma pieniądze. Zwołałem protest na Rynku i to od tej sprawy zaczęła się Akcja Restart. MDK działa do dziś.
blisko
5 000
podpisów
Pątnów Legnicki · zakład pirolizy opon
ul. Pątnowska 81 · nie powstał
Zatrzymane Pod Legnicą · 2020
Prywatny inwestor planował zakład pirolizy opon pół kilometra od najbliższych domów w Pątnowie Legnickim, w sąsiedztwie obszarów Natura 2000. Decyzja środowiskowa przeszła w Biuletynie Informacji Publicznej pod nazwą „budowa hali produkcyjnej wraz z infrastrukturą towarzyszącą" — mieszkańcy dowiedzieli się o wszystkim na końcu. Włączyłem się w ich kampanię: pikiety pod ratuszem, petycja, nagłośnienie sprawy poza Legnicą. Zakład nie stanął.
Współorganizacja Protest ogólnopolski
Czwarty w ciągu dwudziestu lat program dopłat do popytu, zbudowany dokładnie tak samo jak trzy poprzednie. Przy sztywnej podaży dopłata nie zwiększa liczby mieszkań — zwiększa cenę, po której są sprzedawane, a wartość transferu przechwytuje sprzedający. Współorganizowałem protest przeciwko temu rozwiązaniu. Te same pieniądze, skierowane na budowę zasobu, zostają w rękach publicznych na siedemdziesiąt lat.
Na stałe I LO w Lubinie
Podczas Dni Kultury w I Liceum Ogólnokształcącym w Lubinie prowadzę wykłady o mieście: czym w ogóle jest urbanistyka, dlaczego Wiedeń wynajmuje mieszkania własnym nauczycielom i kierowcom tramwajów, a polskie miasta wyprzedają ostatnie, co im zostało. Nie ma sensu żądać od ludzi opinii o planie miejscowym, jeśli wcześniej nikt im nie powiedział, czym plan miejscowy jest. Debata o mieście zaczyna się w liceum, nie na sesji rady.
Stan rzeczy
Polska ma jednocześnie najwyższą w historii produkcję mieszkań i jeden z najgłębszych kryzysów mieszkaniowych w Unii. To nie jest paradoks. To skutek tego, że przez trzydzieści lat państwo odpowiadało na pytanie ile, a nigdy na pytanie dla kogo.
0tys.
Tyle mieszkań zostało w zasobie gmin. Dziewięć lat wcześniej — 868,5 tys. Ubyła blisko jedna trzecia.
Koniec 2025 · GUS
0tys.
Gospodarstw domowych w kolejce po lokal gminny. Przy obecnym tempie budowy kolejka rozładuje się w pół wieku.
Koniec 2025 · GUS
0%
Osób w wieku 25–34 lata mieszka z rodzicami. Średnia unijna to około 30 procent.
2025 · Eurostat
0%
Polaków mieszka w warunkach przeludnienia — dwukrotnie więcej niż wynosi średnia w Unii.
Housing in Europe 2025
0% PKB
Tyle Polska wydaje rocznie na budownictwo społeczne. Europa Zachodnia — od 0,4 do 0,7 procent.
Nakłady publiczne
0mln
Szacowana luka mieszkaniowa. Bez reform sięgnie 2,5–2,7 mln lokali do 2030 roku.
Instytut Badań Strukturalnych
Policz sobie
W polityce mieszkaniowej przyjmuje się próg trzydziestu procent dochodu. Powyżej niego gospodarstwo domowe uznaje się za nadmiernie obciążone kosztami mieszkania. Przesuń suwaki.
Odniesienie · Warszawa, 2 pokoje: 3 500–4 800 zł
Kraków i Wrocław, przeciętna oferta: ok. 3 100 zł
60%
Co proponuję
Jednej, która buduje, i jednej, która zniechęca do gromadzenia. Osobno każda z nich zawiedzie.
Filar I — podaż
Ustawowo gwarantowany, jedenastoletni program budownictwa społecznego i komunalnego, skalą nawiązujący do szwedzkiego Miljonprogrammet. Nie uchwała Rady Ministrów, nie program resortowy — ustawa z wieloletnim limitem wydatków, jak przy finansowaniu obronności. Wykonawcy: samorządy, TBS-y i SIM-y, wsparte Krajową Agencją Mieszkaniową z realnym bankiem ziemi.
Filar II — popyt
Progresywna danina od trzeciego i każdego kolejnego lokalu w rękach jednego podmiotu, liczona od wartości katastralnej. Pierwsze i drugie mieszkanie poza daniną — to nie uderza w klasę średnią. Pełne zwolnienie dla najmu długoterminowego o regulowanym czynszu: kto udostępnia mieszkania na stabilnych warunkach, jest częścią rozwiązania. Wpływy znaczone, w całości na budownictwo społeczne.
Filar podażowy bez popytowego napełnia wiadro z dziurą
Dwadzieścia lat
Ta ocena obciąża wszystkie rządy tego okresu — bez wyjątku. Programy popytowe przy sztywnej podaży nie zwiększają liczby mieszkań. Zwiększają cenę, po której są sprzedawane.
Raport 2026
Czterdziestodwustronicowa diagnoza kryzysu mieszkaniowego i program odbudowy. Napisana i policzona przeze mnie, otwarta na spór o szczegóły.
Raport odpowiada na trzy pytania. Dlaczego kraj o rekordowej produkcji mieszkań ma jeden z najgłębszych kryzysów mieszkaniowych w Unii. Ile kosztuje nas zaniechanie — w urodzeniach, w produktywności i w liczbie obywateli. I co konkretnie da się z tym zrobić w ciągu jednej dekady.
Znajdziesz w nim pełną diagnozę jedenastu mechanizmów kryzysu, ocenę dwudziestu lat polityki mieszkaniowej bez taryfy ulgowej dla żadnego rządu, dwanaście rekomendacji, ścieżkę finansowania na około 40 mld zł rocznie oraz harmonogram wdrożenia rok po roku.
Akcja Restart
Ruch miejski działający w Zagłębiu Miedziowym. Gmina i miasto to jednostki, w których rozstrzyga się, w jakich miastach żyjemy — i to tam najrzadziej ktoś patrzy władzy na ręce.
Zasób komunalny, kolejki po lokal, wyprzedaż z bonifikatą, standard najmu. Sprawy mieszkańców prowadzone pojedynczo i systemowo naraz.
Wnioski o informację publiczną, budżety, przetargi, uchwały. Jawność nie jest przywilejem opozycji — jest warunkiem sprawnego państwa.
Jakość powietrza, zieleń miejska, planowanie przestrzenne. Osiedle bez komunikacji, żłobka i parku nie jest osiedlem — jest sypialnią.
Kontakt
Ten raport nie jest zbiorem dogmatów ani gotowym projektem ustawy. Jest zaproszeniem do sporu o szczegóły i do zgody co do celu. Jestem gotów do dyskusji nad każdym z zawartych w nim rozwiązań — a być może zwłaszcza nad tymi najbardziej kontrowersyjnymi.